Besprekingen

Dit land is zo rijk dat het gewoon niet met rust gelaten kan worden

In haar flat, twee hoog aan de Amsterdamse Hobbemakade, kijkt Lieve Joris over de grachten. Haar beklijvend ooggetuigenverslag over de Congolese omwentelingen ligt eindelijk in de boekhandel. Boeken over Afrika zijn overal langs de wanden opgestapeld, Afrikaanse schilderijtjes herinneren aan avonturen, maar bovenal tonen de tientallen foto's de gezichten die zij in haar boek inkleurde.

Over Congolezen die slachtofferrol koesteren

De "Dans van de luipaard" waart hier duidelijk nog overal rond ook al wil Joris zich na bijna vijf hectische jaren in en rond Afrika, op andere thema's gaan concentreren.

"Eigenlijk wilde ik al heel lang terug naar Congo. En toen begon kort na het verschijnen van mijn laatste boek Mali Blues (september 1996, red) de opmars van de rebellen tegen Mobutu. Ik wou natuurlijk vertrekken, maar dan rees de vraag: waarheen? Voor mij kwam het er op aan een juiste keuze te maken. Je mag niet vergeten dat ik altijd met een eigen budget reis. En plots was duidelijk dat Kabila Kinshasa zou bereiken en er nieuwe tijden zouden aanbreken. Dus nam ik het vliegtuig. Ik zou niet als journalist gaan, niet als oorlogstoerist. Neen, ik wilde dit verhaal eerst in mij dragen. Uiteindelijk ben ik tussen de overwinning van Kabila in mei 1997 en het voltooien van dit manuscript in februari 2001, twee jaar en zeven maanden in Congo geweest. Elf maanden d…Lees verder

Lieve Joris over zichzelf en over Congo

Lieve Joris (Neerpelt, 1953) reisde meer dan vijftien jaar geleden haar heeroom achterna, die missionaris was. Over die reis doet ze verslag in Terug naar Congo. In 1997 ging ze opnieuw naar het oude Zaïre. Ze vond er een heel ander land. Een land in de chaos van de oorlog. Over een periode van vier jaar verbleef Joris tweeënhalf jaar in Congo. Ze bezocht er het binnenland en de grote steden. Ze woonde er samen met de ontwortelde Congolezen en leerde nonnen mayonaise maken. Ze studeerde er de nieuwste danspasjes in. In een huis van een Belg die jaren eerder de aftocht had geblazen, schreef ze haar nieuwe boek: Dans van de luipaard. Het is een schitterend historisch verslag over hoe de grote politiek in het leven van kleine mensen haakt. En hakt. Het is geschiedenis die ademt. Het legt de wortels van de macht bloot en de uitwassen van het kolonialisme. ,,Dit boek is als een meteoriet uit die oorlog gevallen,'' zegt ze. Een portret.

1

Waarom dwaalt u over de wereld in plaats van voor uw man en kinderen te zorgen?

De vraag viel tussen de plooien in een stoffig theatergebouw in Lubumbashi. Op het podium verschenen gevangen kindsoldaten voor een militair gerechtshof.

Het was een schijnproces.

,,Ik keek naar de kadogo's, de 'kinderen van Kabila' die voor me zaten. Ze hingen in hun stoelen. Rookten stiekem. Kleine boefjes. Schavuiten. Heel onschuldig begonnen maar intussen zoveel op hun geweten.

Ik ken de mechanismen. Ik weet alles over ontworteling, veelbelovend zijn en er toch niks van terechtbrengen.

Ik keek naar de besmeurde laarzen, naar de bezwete sokken van die jochies. Ik zag opeens mijn broer Fonny terug en hoe die vroeger thuiskwam van een nachtje stappen.

Ik hoorde religieuze muziek. Weemoedige muziek. Ik zat tegen het zonlicht in. Opeens stroomden de tranen over mijn gezicht. Ik moest denken aan Zaal Tijl. Zaal Tijl was ook zo'n theaterzaal die voor alles en n…Lees verder

Kongo laat Lieve Joris maar niet los

Vijftien jaar na haar 'Terug naar Congo' trok de Limburgse schrijfster Lieve Joris opnieuw meer dan twee jaar rond in Congo: van het aantreden van Kabila tot het begin van de oorlog tegen hem. 'De dans van de luipaard', werd een uniek relaas waarin Joris met warme liefde voor dit immense land haarscherp het wanhopige, moedige leven van de gewone Congolezen tekent. Voor dit schitterende relaas van liefst 443 pagina's waagde Joris zich, soms roekeloos, op absoluut onveilig terrein om door de ogen van de Congolezen te zien hoe zij hun omwentelingen beleefden.

In de schijnbaar helblauwe hemel van de bevrijding in mei 1997 rommelde het in de verte al meteen. Tenminste voor wie het wou horen. Striemend registreert Joris hoe van meetaf de Congolezen de breedsprakerigheid van Kabila doorprikken. Terwijl vele westerse journalisten veelal slechts het Afrikaans-enthousiaste welkom zagen van de Kinois voor hun 'bevrijders', noteert Joris hoe alles van meetaf de kiem van nieuwe drama's draagt.

Joris trekt daarop naar het hol van de verjaagde dictator in Gbadolite en beschrijft de soms hilarische plunderingen die deze megalomane paleisstad in volle savanne na de val van Mobutu in een oogwenk hebben afgetakeld. Diezelfde zelfvernietigende plunderingsdrift schildert ze even later in het prachtige relaas van haar tocht naar het broussestadje Boende. In dezelfde provincie vaart ze opnieuw de Congostroom op, nu op zoek naar Rwandese vluchtelingen. De verhalen over de afslachting van deze mensen liggen nog overal lillend vers in het geheugen; het …Lees verder

In 1985 trok Lieve Joris in de voetsporen van haar heeroom-missionaris naar Congo. Over die reis naar 'het hart van de duisternis' schreef ze in Terug naar Kongo. De onzekerheid waarin het land was terechtgekomen in de laatste jaren van het Mobutu-tijdperk, weerhielden haar ervan er al in het begin van de jaren '90 terug te keren. Toch was ze ervan overtuigd dat ze er ooit moest en zou terugkeren, want, zo schrijft ze op de openingsbladzijde van Dans van de luipaard: "Het was niet afgelopen tussen mij en Congo". De reden daarvoor klinkt heel persoonlijk: "Even voel ik het ontzag dat mijn voorvaders moeten hebben gevoeld toen zij het Congolese binnenland exploreerden. Wie zij ook waren en wat zij hier ook deden, de wetenschap dat de mijnen me voorgingen, verbindt me met Congo als met geen ander land in Afrika."

Eind september 1997 is het eindelijk zover: Lieve Joris arriveert in Brazzaville op het moment dat Kinshaha wordt overspoeld door de kadogo's, de kindsoldat…Lees verder
'Sinds ik er elf jaar geleden was, wist ik dat ik terug zou gaan. Het was niet afgelopen tussen mij en Congo', schrijft de Belgische auteur/journaliste Lieve Joris in 'Dans van de luipaard', haar nieuwe boek over Congo. Tien jaar nadat zij haar veelgeroemde 'Terug naar Congo', schreef, is zij terug in het door oorlog geteisterde en leeggeplunderde land. Mobutu is net gevlucht en Kabila's kindsoldaatjes wandelen op rubberlaarzen en plastic slippers Kinshasa binnen. Lieve Joris reist door het hele land, waarbij zij regelmatig in zeer gevaarlijke situaties terechtkomt, bezoekt oude vrienden, maakt nieuw vrienden, spreekt met Rwandezen, Congolezen, de Tutsi en Hutu onder hen, met expats, mensen van hulporganisaties, paters en nonnen. Ze gaat met ze in discussie en observeert en registreert de chaos, het geweld, de gruwelen en hoe de mensen zich ondanks alles met een ongelooflijke veerkracht weten staande te houden en door gaan met leven. Een met grote persoonlijke betrokkenheid en veel l…Lees verder

Dans van de luipaard

In weinig oorden is het leven zo absurd als in Congo. Die conclusie welt onvermijdelijk op tijdens het lezen van
Dans van de luipaard, het verslag dat de Vlaamse Lieve Joris maakte van haar rondreis door Congo tussen mei 1997 en september 1998. Ze begint in de dagen dat de kindsoldaten van Kabila Kinshasa innemen, hotst door het chaotische land en sluit haar relaas nog voor de nieuwe machthebber vermoord wordt (en opgevolgd door zijn zoon). In plaats van een uitleggerige politieke doorlichting of een vlugge journalistieke reportage, kiest Joris voor de getuigenis van de gewone man. "Ik ben tussen de tv-beelden doorgeglipt en in het gewone leven daarachter terechtgekomen."

Het is haar handelsmerk: Lieve Joris versmelt als getuige met haar omgeving, door er lang te vertoeven, door het vertrouwen te winnen van mensen die de gebeurtenissen ondergaan. Bovendien schrijft ze kleurrijk zonder zich te laten verleiden door bombast - ook al een hele kunst. Wie evenwel haar taferelen…Lees verder

Over Lieve Joris

CC BY-SA 4.0 - Foto van/door Ruud Hendrickx

Godelieve "Lieve" Elisabeth Achiel Micheline Joris (Neerpelt, 14 juni 1953) is een Vlaams schrijfster van reisverhalen.

Lieve Joris werd geboren als vijfde in een gezin van negen. Haar vader werkte bij de belastingdienst en bracht het door middel van avondstudie tot belastingontvanger, haar moeder was een molenaarsdochter.

Na de kostschool studeerde Joris een jaar psychologie in Leuven en vertrok daarna naar Amerika om als au pair te werken en rond te reizen. In 1975 ging ze naar Nederland, waar ze de School voor de Journalistiek in Utrecht volgde. Ze vestigde zich in Amsterdam en ging na haar studie schrijven voor de Haagse Post, NRC en het maandblad Avenue. Nadat ze tien jaar voor de Haagse Post had gewerkt, begon ze naast artikelen ook boeken te schrijven. In 1986 debuteerde ze met De Golf. Haar werk is journalistiek en literair.

Joris heeft veel gereisd door landen waar de situatie vaak niet ongevaarlijk was en heeft haar belevenissen beschrev…Lees verder op Wikipedia